محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

487

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

خميده - يعنى خم شده و چفته « 1 » . مثالش حكيم ازرقى گويد : بيت ز اسيب چنبر فلك اندر فراز آن * بر كنگره خميده رود مرد پاسبان خودكامه - يعنى خود مراد و خودسر . مثالش شهنامه « 2 » : شعر « 3 » نويسد بهر كشورى نامه‌اى * بهر شهريارى و خودكامه‌اى و خودرايه نيز گويند « 21 » چنان كه « 4 » مولوى معنوى گويد « 5 » : بيت نه چرخ غلام طبع خود رايهء ماست * هستى ز براى نيستى وايهء « 22 » ماست اندر پس اين پرده يكى دايهء ماست * ما آمده نيستيم ؛ اين سايهء ماست « 6 » خيزنده « 7 » - آن باشد كه كودكان بر سر خاك نرم نشينند و دست از خود برداشته فرو لغزند و به عربى زحلوفه بفاء و قاف « 23 » هر دو گويند « 24 » . خوه - [ بفتح خا و سكون واو ] عرق باشد كه خوى نيز گويند و [ بضم خا ] گياهى است « 25 » خنبه « 8 » - [ به وزن دنبه ] خم بزرگ را گويند . مثالش شمس فخرى گويد : بيت ز جودش خلق را باشد لالى * بجاى غله در انبار و خنبه و ديگر بمعنى گنبد عمارت نيز به نظر رسيده . خورنگه - [ بضم خا و فتح راى مهمله و كاف فارسى ] پيشگاه خانه باشد . مثالش حكيم خاقانى گويد : بيت خواهى كه در خورنگه دولت كنى طواف * بگريز ازين خرابهء نادلگشاى خاك

--> ( 1 ) « ن » : خفته ؛ نسخ ديگر 1 بجز « ب » : جفته . ( 2 ) « ن » : حكيم فردوسى فرمايد . ( 3 ) كلمه از « ن » است . ( 4 ) اصل : چنانچه . ( 5 ) كلمه از « ب » است . ( 6 ) بيت دوم در « س » نيست . ( 7 ) « الف » : خيزيده . ( 8 ) « س » : و « الف » : بادلگشاى . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 21 ) در برهان بمعنى علف خود روى نيز هست . ( 22 ) وايه محتاج . ( 23 ) يعنى زحلوقه و زحلوفه . ( 24 ) در برهان معنى خيز كننده و جهنده و بر پاى خاسته و لغزنده نيز هست . ( 25 ) در برهان بفتح اول و ثانى بمعنى خبه است كه خفه كردن باشد . و بضم اول و سكون ثانى مجهول خواهر را نيز گويند .